اراک = مازوت , آیا ضرر های این ماده سمی را میدانید ؟

مازوت چیست و چگونه تولید می‌شود؟

مازوت یا نفت کوره (Fuel Oil) یکی از سنگین‌ترین فرآورده‌های نفتی است که در مراحل پایانی پالایش نفت خام به‌دست می‌آید. در فرآیند تقطیر جزءبه‌جزء نفت خام، ابتدا مواد سبک‌تر مثل گاز مایع، بنزین، نفت سفید و گازوئیل جدا می‌شوند. در نهایت، باقیمانده سنگین و تاریک‌رنگ برج تقطیر همان مازوت است.

این سوخت شامل:

• هیدروکربن‌های سنگین

• فلزات سنگین مثل وانادیوم و نیکل

• مقدار بالای گوگرد

• ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) – سرطان‌زا

به همین دلیل مازوت یکی از آلاینده‌ترین سوخت‌های فسیلی جهان محسوب می‌شود.

وضعیت جهانی مصرف مازوت

در دهه‌های اخیر، بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و حتی کشورهای در حال توسعه به دلیل مشکلات محیط‌زیستی و استانداردهای سختگیرانه، استفاده از مازوت را کنار گذاشته یا به حداقل رسانده‌اند.

امروز:

• در اروپا، آمریکا، ژاپن و کره‌جنوبی سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها تقریباً ممنوع است.

• در صنعت کشتیرانی نیز با اجرای استاندارد IMO2020 میزان گوگرد سوخت به‌شدت کاهش یافته و استفاده از مازوت پرگوگرد متوقف شده است.

• بسیاری از پالایشگاه‌های دنیا به جای فروش مازوت، آن را پالایش ثانویه می‌کنند تا به محصولات سبک‌تر تبدیل شود.

بنابراین ادعای «هیچ کشوری مازوت نمی‌سوزاند» دقیق نیست، اما صحیح است که بخش اعظم جهان از مازوت فاصله گرفته و به سمت سوخت‌های پاک‌تر حرکت کرده است.

 

در شهر اراک، به‌ویژه در نیروگاه حرارتی شازند، به‌دلیل کمبود گاز در فصول سرد سال، از مازوت به‌عنوان سوخت جایگزین استفاده می‌شود. این امر منجر به افزایش آلودگی هوا در اراک و نگرانی‌های زیست‌محیطی شده است. مازوت به‌عنوان آلاینده‌ترین سوخت فسیلی محسوب می‌شود و سوزاندن آن باعث انتشار آلاینده‌هایی مانند دی‌اکسید گوگرد می‌شود که تأثیرات منفی بر کیفیت هوا و سلامت انسان دارد.

در سال‌های اخیر، استفاده از مازوت در نیروگاه شازند اراک با اعتراضات مردمی و فعالان محیط‌زیست مواجه شده است. آن‌ها خواستار توقف مازوت‌سوزی و استفاده از سوخت‌های پاک‌تر به‌منظور حفظ سلامت عمومی و کاهش آلودگی هوا هستند.

به‌طور کلی، استفاده از مازوت به‌دلیل اثرات منفی آن بر محیط‌زیست و سلامت انسان، نیازمند بازنگری و اتخاذ راهکارهای جایگزین است.

سوزاندن مازوت به‌عنوان یک سوخت سنگین و آلاینده، می‌تواند اثرات مخرب زیادی بر محیط‌زیست و سلامت انسان داشته باشد. این اثرات را می‌توان در چند دسته بررسی کرد:

۱. آلودگی هوا

• انتشار دی‌اکسید گوگرد (SO₂): منجر به تشکیل باران اسیدی و آسیب به اکوسیستم‌ها، گیاهان و سازه‌های شهری می‌شود.
• انتشار ذرات معلق (PM2.5 و PM10): این ذرات ریز وارد ریه‌ها شده و باعث بیماری‌های تنفسی و قلبی می‌شوند.
• انتشار اکسیدهای نیتروژن (NOx): یکی از عوامل اصلی مه‌دود فتوشیمیایی (اسماگ) که مشکلات تنفسی ایجاد می‌کند.
• انتشار فلزات سنگین و ترکیبات سرطان‌زا: مانند وانادیوم و نیکل که در درازمدت خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند.

۲. اثرات بر سلامت انسان

• افزایش بیماری‌های تنفسی: آسم، برونشیت، التهاب مجاری تنفسی و کاهش عملکرد ریه‌ها.
• افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی: به دلیل ورود ذرات معلق و مواد سمی به جریان خون.
• سرطان‌زایی: ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) در دود مازوت به‌شدت سرطان‌زا هستند.
• افزایش مرگ‌ومیر زودرس: طبق تحقیقات جهانی، مناطق با آلودگی شدید هوا ناشی از سوخت‌های فسیلی نرخ بالاتری از مرگ‌های ناگهانی دارند.

۳. آسیب به محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی

• افزایش گازهای گلخانه‌ای: مانند دی‌اکسید کربن (CO₂) که یکی از عوامل اصلی گرمایش جهانی است.
• تخریب پوشش گیاهی: باران اسیدی حاصل از سوزاندن مازوت خاک را اسیدی می‌کند و باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کاهش حاصلخیزی خاک می‌شود.
• آلودگی آب‌ها: رسوبات و آلاینده‌های ناشی از احتراق مازوت می‌توانند به منابع آبی نفوذ کرده و کیفیت آب را کاهش دهند.

۴. آسیب به اقتصاد و هزینه‌های اجتماعی

• افزایش هزینه‌های درمانی: به دلیل بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا، هزینه‌های درمانی و دارویی برای مردم و دولت افزایش پیدا می‌کند.
• کاهش بهره‌وری نیروی کار: بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا باعث افزایش غیبت از کار و کاهش راندمان کاری می‌شود.
• کاهش ارزش املاک و مهاجرت از شهرهای آلوده: آلودگی شدید باعث می‌شود مردم از شهرهای صنعتی و آلوده مانند اراک مهاجرت کنند که تأثیرات اقتصادی منفی دارد.

۵. تأثیر بر کیفیت زندگی و روحیه‌ی اجتماعی

• افزایش اضطراب و افسردگی: آلودگی هوا مستقیماً با افزایش استرس و مشکلات روانی در ارتباط است.
• کاهش کیفیت زندگی: دیدن هوای کثیف و تنفس هوای آلوده باعث کاهش حس رضایت و رفاه اجتماعی می‌شود.

چرا مازوت‌سوزی در اراک و نیروگاه شازند بحران‌ساز است؟

در زمستان‌ها، کمبود گاز باعث می‌شود نیروگاه حرارتی شازند به مازوت‌سوزی روی آورد. این تصمیم هر ساله موجب:

• افزایش آلودگی هوای اراک

• اعتراض شهروندان

• تشدید بیماری‌های تنفسی

• افت کیفیت زندگی و مهاجرت

اراک یکی از آلوده‌ترین شهرهای ایران شده و مازوت بخش مهمی از این بحران است.

 

راه‌حل‌های علمی و عملی برای پایان مازوت‌سوزی

برای حذف مازوت از سبد انرژی نیروگاه‌ها می‌توان راهکارهای زیر را اجرا کرد:

۱. تأمین پایدار گاز برای نیروگاه‌ها

• توسعه خطوط انتقال

• مدیریت مصرف گاز در صنایع پرمصرف

• اولویت دادن به نیروگاه‌های شهری در فصل سرد

۲. استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر

• نیروگاه‌های خورشیدی و بادی

• نیروگاه ترکیبی (Hybrid) → گاز + خورشیدی

۳. بهینه‌سازی نیروگاه‌ها

• تبدیل نیروگاه‌های قدیمی به سیکل ترکیبی

• افزایش راندمان از ۳۰٪ به ۵۰–۶۰٪

• کاهش مصرف سوخت معادل ده‌ها هزار تن مازوت

۴. توسعه پالایش ثانویه در پالایشگاه‌ها

تا مازوت به بنزین، گازوئیل یا سوخت سبک تبدیل شود و نیازی به سوزاندن آن نباشد.

۵. قوانین سختگیرانه محیط‌زیستی

• جریمه برای سوزاندن مازوت پرگوگرد

• الزام انتشار آنلاین آلاینده‌ها

• شفاف‌سازی عملکرد نیروگاه‌ها

جمع‌بندی: راهی برای خروج از بحران مازوت‌سوزی

با توجه به همه‌ی این اثرات منفی، سوزاندن مازوت باید با استفاده از سوخت‌های پاک‌تر مثل گاز طبیعی، انرژی‌های تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی) و بهینه‌سازی مصرف انرژی جایگزین شود. دولت‌ها و صنایع باید به‌جای انتخاب راهکارهای کوتاه‌مدت، به سمت توسعه پایدار حرکت کنند.اگر دولت، صنعت و مردم با هم همکاری کنند، می‌توان اراک را از چنگال آلودگی مازوت نجات داد. ترکیب سوخت‌های پاک، انرژی تجدیدپذیر، بهینه‌سازی نیروگاه و کاهش مصرف برق راهکارهایی هستند که نه‌تنها آلودگی را کاهش می‌دهند، بلکه آینده‌ای پایدارتر برای نسل‌های بعدی رقم می‌زنند.

❓ نظر تو چیه؟ فکر می‌کنی چه راه‌حل‌هایی برای جلوگیری از مازوت‌سوزی توی شهرهای صنعتی می‌تونه مؤثر باشه؟